5 ــ شفیعی، شاعر نقاب‏ها

محمدرضا شفیعی­کدکنی[14] (متولد 1318) از شاعران و منتقدان معاصر است و به حق در دو بُعد شخصیّت فرهنگی­اش ــ یعنی شاعر و  محقّق ــ هم‌چون واسطه‌العقد ادبیات معاصر فارسی است. وی با وجود اینکه بسیار دلبستۀ سنت‏هاست، از موفّق­ترین و ماندگارترین شاعران صاحب­سبک در حوزۀ نوگرایی است. شعر او نوعی فریاد است که از گذشته­ای با شکوه، اکنونی در هم و آینده­ای نامعلوم سخن می­گوید. علاقۀ او به ایران گذشته و نیز سال‌های سال، تحقیق و تدریس در زمینه­های مختلف ادبیات، سنّت­ها را برای او بسیار نزدیک و در دسترس قرار داده است. یادآوری سنّت­ها و بازسازی برخی از آن­ها در شعر، در حقیقت برای انجام دادن رسالتی اجتماعی است که شاعر بر دوش خود و شعر احساس می­کند. او در سراسر اشعارش به دنبال آن است تا روشن­گرانه سخنی بگوید که خود و جامعه را به سمت تعالی پیش ببرد و گله و شکایت خود را از بی­توجّهی به این امر به گوش جهان برساند.

در نگرش شفیعی، سنّت، میراث گران­قدری است که فراخی و ژرفی اکنون را در بطن خود دارد و از مفهومی ثابت و ایستا فراتر می­رود و به پدیده­ای پویا بدل می­شود. به دنبال همین نگرش است که او زحمت شناختن و شناساندن چهره­ها و شخصیت­های تأثیرگذار در فرهنگ و سنّت قومی خویش را بر دوش می­کشد. وی «از هر دو جلوۀ در عمق و در سطح سنّت بهره می­برد تا فقط انتقال­دهندۀ افکار و دیدگاه­های گذشتگان نباشد؛ بلکه نوعی تغییر و جوشش و انقلاب را نیز باعث شود.» (عباسی، 1385: 163) او در جهت دل‏مشغولی­های امروزی بشر، گذشته را با جلوه­ای نوین در اشاره به آینده عرضه می­کند. او ظرف منِ شعری خود را از دل میراث فرهنگی خود برمی‏گزیند. شگرد نقاب همین ظرف منِ شعری و بیان­گر امتداد ریشه­ها و بنیان­های هنری اوست.

در مقالۀ «کارکرد نقاب در شعر» برای جایگاه نقاب در سه فرهنگ: غربی، عربی و ایرانی مثلثی ترسیم شده‏ است که نمایندۀ ضلع غربی مثلثِ نقاب را تی‌اس الیوت می‏داند که به قولی پیشاهنگ نقاب­های شعری است و عبدالوهاب البیانی را نمایندۀ ضلع عربی آن می­داند و در اثبات این مدعا از آثار آنان در حوزۀ شعر و نقد ادبی بهره می­جوید و نمایندة ضلع سوم یعنی فرهنگ ایران را شفیعی­کدکنی می­داند و او را شاعر نقاب­ها می­نامد.

شعر و داستان/امین فرومدی

منبغ  http://za.iau-arak.ac.ir/article_517298_111414.html