نقاب و تأثیر آن در ساخت فضای شعر محمدرضا شفیعیکدکنی "4"
3 ــ محدودۀ نقاب
بیشتر منتقدان نقاب را منحصر به شخصیتهای تاریخی و اسطورهای دانستهاند و اگر چه گزینش شخصیتها در شگرد نقاب بسیار مورد توجه شاعران است، اما آنچه در کاربرد نقاب از اهمیّت ویژهای برخوردار است، هماهنگی نقاب با تجربۀ معاصر شاعر است. «نقاب نامی است که شاعر از ورای آن، به دور از شخصیگویی صرف، دربارۀ خودش سخن میگوید. به بیان دیگر شاعر به آفرینش وجودی مستقل از ذات خود تکیه دارد... و از انفعالات اولیه که شکل و مضمون شعر به شمار میآید، دور میشود.» (البیاتی، 1993: 40) بنابراین شاعر در شعر نقاب که بیانی هنری است، به آفرینش وجودی مستقل از ذات خود و نیز مستقل از شخصیت تاریخی میپردازد؛ البته این شخصیت آفریده شده با وجود استقلال خود، با شاعر و شخصیت تاریخی بسیار عجین است. شاعر و مخاطب هر دو با آن شخصیت در تعاملاند و در این تعامل فرقی نمیکند که آن شخصیت معاصر باشد یا اسطورهای و یا ابداعی[7].
4 ــ انواع نقاب
نقاب را از دیدگاههای مختلف در انواعی دستهبندی کردهاند؛ از آن جمله است تقسیم نقابها بر اساس زمینۀ نقابگیری، سبک و نوع کاربرد که از این میان بررسی نقابها از جهت زمینهای که از آن گرفته شدهاند، معمولتر بوده و اهمیت بیشتری دارد.
در بیشتر موارد نقابها از میراث کهن و تاریخ و اسطوره گرفته میشوند تا شخصیتهای معاصر. از اینرو «اسلوب نقاب تقریباً منحصر در شخصیتهای سنتی و تاریخی شده است.» (حداد، 1986: 149) برای نقابهای شعری از نظر زمینهای که از آن گرفته شده، انواعی قائل شدهاند:[8]
ــ نقابهای اسطورهای[9]
ــ نقابهای تاریخی[10]
ــ نقابهای دینی و صوفیانه [11]
ــ نقابهای ادبی[12]
ــ نقابهای مردمی و عامیانه[13]
منبغ http://za.iau-arak.ac.ir/article_517298_111414.html